Podstawy Linuksa

Z Fedora Wiki

Ta strona wymaga rozbudowy i uzupełnienia
Do zrobienia: rozwinięcie podstawowych poleceń, rozwinięcie informacji o podkatalogach szczególnie w katalogu /etc, ...
http://www.linuxdriver.co.il/system
Interaktywna mapa GNU/Linux OS i FOSS

Spis treści

Podstawy Linuksa

Czym się różni Linux od Windows? Często osoba zaczynająca przygodę z Linuksem instaluje jedną z wielu dostępnych dystrybucji i ze zdziwieniem dostrzega, że w Linuksie nie ma "dysków" w rozumieniu systemu Windows. Żadnego "C:\", "D:\" itd.

Partycje i system plików

W przeciwieństwie do Windows w Linuksie nie ma podziału na dyski. W Linuksie wszystko opiera się na partycjach i systemie plików (ang.filesystem).. W uproszczeniu partycje to części dysków fizycznych zainstalowanych w komputerze. W celu umożliwienia dostępu do partycji (zapis i odczyt plików, katalogów, programów) na partycji tworzony jest system plików. W obrębie systemu plików tworzone są katalogi oraz pliki.

Wszystko zaczyna się w głównym katalogu (ang.root directory – korzeń katalogów (?)) oznaczanym "/" (slash). Od katalogu głównego odgałęzia się struktura podkatalogów systemu Linux. Najważniejszymi, spotykanymi we wszystkich dystrybucjach katalogami są:

Więcej na temat standardowej sturktury katalogów możesz przeczytać na stronie Filesystem Hierarchy Standard Group (strona w języku angielskim)

Zalety Linuksowej organizacji danych

Jako że dyski w sensie oddzielnych logicznych tworów nie istnieją, pojawiają się nowe możliwości. Proces podłączania dysku lub partycji do głównego systemu plików nazywamy montowaniem. Dyski lub partycje podłączone do /, widoczne są w katalogach zwanych punktami montowania. Taki układ głównego systemu plików pozwala na rozbicie poszczególnych składników systemu na oddzielne partycje, dyski fizyczne lub nawet zasoby sieciowe (NFS). W ekstremalnym przypadku, możliwe jest korzystanie z komputera pozbawionego dysku twardego (diskless mode) z głównym systemem plików montowanym przez sieć. Najpopularniejszym rozwiązaniem w zastosowaniach desktop jest utworzenie oddzielnej partycji /home, gdzie przechowywane są wszystkie ustawienia i dane użytkownika. Jest to znaczące ułatwienie w przypadku reinstalacji systemu - wszystkie nasze dane pozostają nietknięte, bez potrzeby zabawy w kopie zapasową.

Wszystko jest plikiem

Jedną z unikalnych właściwości systemów Uniksopobnych, jest "wszystko jest plikiem". Co to oznacza? Między innymi niewiarygodną wręcz elastyczność systemu operacyjnego jeżeli chodzi o dostęp do urządzeń. Wyróżniamy trzy rodzaje plików:

Jaki to ma wpływ na zwykłego użytkownika? Najprostszy przykład to stworzenie kopii partycji dysku. W innych systemach, potrzebne do tego są specjalne (najczęściej płatne) programy. W Linuksie wystarczy jedna linijka w konsoli. Jest to możliwe ponieważ wszystko jest plikiem.

Podstawowe polecenia

Na temat wszystkich poniższych poleceń oraz związanymi z nimi opcjami możesz przeczytać uruchamiając terminal i wpisując polecenie 
man polecenie

Wiele poleceń wydawanych w terminalu to mnemoniczne skróty słów angielskich np.ls – list, cp – copy, rm – remove itd. Warto to wiedzieć, bo ułatwi to ich zapamiętanie.
Składnię polecenia możemy uzyskać wpisując: 

polecenie -h

lub 

polecenie --help

Najważniejsze polecenie w systemie Fedora

su – (ang.substitute user) przenosi na konto innego użytkownika przejmując jego prawa np.
su – jasio
przenosi nas na konto jasio i nadaje wszystkie jego uprawnienia (oczywiście o ile znamy hasło). To samo polecenie bez podania nazwy użytkownika 
su -
przenosi nas (po podaniu właściwego hasła) na konto root'a.

Polecenia związane z operacjami na plikach 

projekt
   |-- bin
   |-- doc
   |   |-- en
   |   `-- pl
   |       |-- html
   |       `-- pdf
   |-- lib
   |   `-- ext
   |-- src
   `-- test
       `-- stat

Wyświetlając listę plików można skorzystać także z polecenia grep, które filtruje otrzymane wyniki, np:

Uwaga
Wykonanie polecenia rm -rf powoduje usunięcie katalogów bez wyświetlenia ostrzeżeń. Należy stosować je niezwykle ostrożnie. Szczególnie niebezpieczne jest wykonywanie tego polecenia z uprawnieniami użytkownika root - można skasować całą zawartość dysku !!!

Wyszukiwanie plików

Find

Polecenie find przegląda określony katalog oraz znajdujące się w nim podkatalogi w poszukiwaniu plików spełniających wprowadzone kryteria. Składnia polecenia ma postać: 

find katalog_wyszukiwania kryteria_wyszukiwania

W przypadku braku podania katalogu_wyszukiwania zostanie przeszukany katalog w którym aktualnie się znajdujemy. Można stosować wiele kryteriów jednocześnie.

Najczęściej stosowane kryteria: 

find katalog_wyszukiwania -name szukana_nazwa

find katalog_wyszukiwania -type f | d | l | b | c | s

Szukane pliki mogą być: f - zwykłym plikiem, d - katalogiem, l - dowiązaniem, b - urządzeniem blokowym, c - urządzeniem znakowym, s - gniazdem. 

find katalog_wyszukiwania -size +/-wielkość

Wielkość pliku można podać w: bajtach - c, kilobajtach - k, megabajtach - M, gigabajtach - G. Podając znak "+" wyszukamy pliki większe od wprowadzonej wartości, analogicznie "-" pliki mniejsze.

Pozostałe, wybrane kryteria wyszukiwania:


Locate

Locate przeszukuje bazę danych z nazwami i lokalizacją plików. Baza plików jest aktualizowana raz dziennie. Jeśli zachodzi taka potrzeba można to zrobić samodzielnie wydając jako root polecenie updatedb.

Bardziej przydatne może okazać się filtrowanie wyników za pomocą grep, np:


Whereis

Polecenie whereis wyszukuje pliki binarne (programy) oraz strony man danego polecenia, np:


Inne źródła pomocy, polecane strony

Źródło „http://wiki.fedora.pl/wiki/Podstawy_Linuksa”